Walne Zebranie Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego podjęło 18 września 2026 r. jednogłośnie uchwałę w sprawie przezwyciężenia kryzysu Trybunału Konstytucyjnego. Konstytucjonaliści wskazują, że kryzys trwa nieprzerwanie od 2015 r., ma charakter trwały i z roku na rok obejmuje kolejne obszary funkcjonowania państwa.
Zdaniem Towarzystwa Trybunał Konstytucyjny w istotnym zakresie nie wykonuje obecnie konstytucyjnych zadań kontroli konstytucyjności prawa. Pozbawia to obywateli skutecznego mechanizmu ochrony praw i wolności oraz podważa nadrzędność Konstytucji w systemie źródeł prawa. Długotrwałość tego stanu sprawia, że jego naprawa wymaga działań systemowych, zarówno ze strony organów władzy publicznej, jak i samego Trybunału.
Trzy orzeczenia, jeden standard
Jako podstawowy warunek przywrócenia niezależności Trybunału uchwała wskazuje wykonanie wyroku TK z 3 grudnia 2015 r. (sygn. K 34/15), w którym przesądzono o prawidłowości wyboru trzech sędziów Trybunału przez Sejm VII kadencji. Towarzystwo przypomina także wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18), w którym stwierdzono naruszenie prawa do sądu ustanowionego ustawą wskutek udziału w orzekaniu osoby wybranej na stanowisko już obsadzone, oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wielka izba) z 18 grudnia 2025 r. w sprawie C-448/23 Komisja przeciwko Polsce. TSUE uznał w nim, że polski Trybunał Konstytucyjny nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą z powodu poważnych nieprawidłowości w powołaniu trzech sędziów oraz Prezes Trybunału, a także stwierdził uchybienie przez Polskę zasadom pierwszeństwa prawa Unii i wiążącego skutku orzecznictwa TSUE w związku z wyrokami TK z 2021 r. W ocenie Walnego Zebrania orzeczenia te, krajowe, strasburskie i luksemburskie, tworzą spójny i jednoznaczny standard prawidłowego składu sądu konstytucyjnego.
Dopuszczenie do orzekania prawidłowo wybranych sędziów
Towarzystwo uznaje za działanie konieczne i niecierpiące zwłoki dopuszczenie do orzekania sędziów prawidłowo wybranych przez Sejm, w tym sędziów wybranych w 2026 r. Utrzymywanie stanu, w którym nie mogą oni wykonywać swoich obowiązków, pogłębia kryzys konstytucyjny, podważa zasadę legalizmu i utrudnia odbudowę autorytetu Trybunału.
Apel do sędziów TK i do władz państwowych
Uchwała zawiera wezwanie do sędziów obecnie orzekających w Trybunale do podjęcia działań niezbędnych dla przywrócenia legalności jego działania. Szczególną odpowiedzialność Towarzystwo przypisuje władzom Trybunału i sędziom orzekającym, w tym za zapewnienie przejrzystości zasad wyznaczania składów orzekających, przydziału spraw i funkcjonowania organów wewnętrznych oraz za publikowanie informacji o działalności orzeczniczej.
Jednocześnie konstytucjonaliści wzywają władze Rzeczypospolitej Polskiej do respektowania orzeczeń TK, ETPC i TSUE oraz do wypracowania, w drodze dialogu i w granicach Konstytucji, rozwiązań, które umożliwią dopuszczenie do orzekania prawidłowo wybranych sędziów i przywrócą Trybunałowi zdolność do ochrony nadrzędności Konstytucji.
Pełny tekst uchwały na stronie PTPK.
Podziel się: