1. Kwestia udzielania azylu obywatelom UE między państwami członkowskimi Unii Europejskiej regulowana jest w Protokole (nr 24) dołączonym do Traktatów stanowiących UE. Protokoły dołączone do Traktatów „stanowią ich integralną część” (art. 51 TUE), czyli wiążą państwa członkowskie tak samo jak Traktaty. Zgodnie z preambułą Protokołu (nr 24) jego celem jest „zapobiegnięcie wykorzystywaniu instytucji azylu do innych celów niż zamierzone”.
  2. Protokół (nr 24) potwierdza, że państwa członkowskie UE powinny być traktowane jako państwa demokratyczne i praworządne, a zakres ochrony praw podstawowych obywateli UE gwarantowany jest postanowieniami Traktatów, Karty Praw Podstawowych UE oraz prawami podstawowymi ujętymi w formę zasad ogólnych prawa unijnego (wywodzonych m.in. z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).
  3. W związku z powyższym Protokół (nr 24) stwierdza w akapicie pierwszym art. 1, że państwa członkowskie UE, z uwagi na równoważny poziom ochrony praw podstawowych, należy kwalifikować jako „bezpieczne państwa pochodzenia w ich wzajemnych stosunkach we wszystkich aspektach prawnych czy praktycznych związanych z azylem”. Oznacza to, że z prawa unijnego (Protokołu nr 24) wynika co do zasady zakaz udzielania azylu przez państwo członkowskie UE obywatelowi innego państwa członkowskiego, niezależnie od sposobu uregulowania azylu w prawie krajowym.
  4. Azyl może być udzielony jedynie w ściśle określonych w art. 1 Protokołu (nr 24) przypadkach:
  • Jeżeli państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba ubiegająca się o azyl podejmuje środki z powołaniem na art. 15 Europejskiej Konwencji Praw człowieka, tj. uchyla stosowanie zobowiązań wynikających z tej Konwencji z powołaniem na „wojnę lub inne niebezpieczeństwa publiczne zagrażające życiu narodu”;
  • Jeżeli takie państwo objęte zostało procedurą art. 7 TUE, w ramach której możliwe jest zawieszenie niektórych praw tego państwa wynikających z członkostwa w UE oraz jeżeli Rada względnie Rada Europejska, w ramach tego postępowania, podjęła decyzję – odpowiednio – o istnieniu w tym państwie zagrożenia stałego i poważnego naruszenia praworządności względnie wystąpienie takiego naruszenia.

Zgodnie z Protokołem (nr 24) (art. 1 lit. d) jeżeli natomiast państwo członkowskie samowolnie, tj. bez wystąpienia powyższych przesłanek, podejmie na wniosek obywatela innego państwa członkowskiego decyzję o udzieleniu azylu, to musi być o tym natychmiast powiadomiona Rada UE. Sprawa taka (decyzja i wniosek o azyl) jest rozpatrywana w Radzie UE, przy czym punktem wyjścia jest domniemanie, że wniosek jest „całkowicie nieuzasadniony” (manifestly unfounded).

  1. W odniesieniu do Polski nie występuje żaden ze wskazanych wyżej przypadków, tj. Polska nie powołała się na art. 15 Europejskiej Konwencji Praw człowieka w celu uchylenia niektórych zobowiązań wynikających z Konwencji oraz w stosunku do Polski nie biegnie postępowanie na podstawie art. 7 TUE. Zostało ono wszczęte podczas rządów PiS na przełomie lat 2016/2027 i uchylone na początku 2024 r. po objęciu władzy przez koalicję 15 października.
  2. W związku z powyższym stwierdzić należy, że Węgry Orbana udzielając azylu polskim obywatelom (zarazem obywatelom UE) naruszyły swoje zobowiązania wynikające z Traktatów stanowiących podstawę UE (z ich członkostwa w UE). Mamy więc do czynienia z przypadkiem oczywistego nadużycia prawa przez Węgry (détournement de pouvoir).

W ocenie Konferencji Ambasadorów RP wyjaśnienia w tym kontekście wymagają dwie główne sprawy:

 Po pierwsze – udzielenie azylu przez Węgry obywatelom polskim powinno zostać zgłoszone przez Węgry do Rady UE (potwierdzają to informacje w środkach masowego przekazu, choć nie ma jasności zwłaszcza co do tego czy przekazane przez Węgry informacje były pełne). Stosownie do postanowień Protokołu (nr 24)  decyzje Węgier o przyznaniu azylu powinny były niezwłocznie zostać rozważone w ramach Rady UE. W każdym razie rząd polski może i powinien domagać się przeprowadzenia stosownej dyskusji w Radzie UE sfinalizowanej oceną decyzji Węgier w świetle prawa unijnego.

Po drugie – jak wspomniano, udzielając azylu obywatelom polskim (obywatelom UE) bez spełnienia przesłanek art. 1 Protokołu (nr 24), Węgry naruszyły swoje zobowiązania wynikające z członkostwa w UE. W takim przypadku Komisja Europejska może wszcząć w stosunku do Węgier postępowanie na mocy art. 258 TFUE i wnieść sprawę do TSUE.  Sprawę do TSUE może również wnieść samodzielnie Polska (art. 259 TFUE). Przedstawiciele rządu polskiego wielokrotnie wspominali o takiej możliwość, niemniej dotychczas nie zostało potwierdzone, aby procedura na podstawie art. 259 TFUE została wszczęta.

Niejasnym uzasadnieniem takiego stanu rzeczy miałaby być długotrwałość procedowania przed TSUE – około dwóch lat. Niemniej, gdyby sprawa została wszczęta ponad rok temu, bezpośrednio po pierwszym przypadku udzielenia azylu przez Węgry, to obecnie zmierzałaby do fazy finalnej. Obecnie mowa jest natomiast o zbliżających się „na wiosnę” wyborach na Węgrzech. Na uwadze należy mieć jednak, że – niezależnie od wyników wyborów (życzymy opozycji demokratycznej na Węgrzech sukcesu) – doszło do naruszenia prawa unijnego. TSUE w swoim orzecznictwie podkreśla, że może sfinalizować rozpatrzenie sprawy naruszenie przez państwo członkowskie zobowiązań wynikających z Traktatów również w sytuacji, gdy w toku postępowania nastąpiła w tym państwie członkowskim  zmiana sytuacji faktycznej lub prawnej, która była przyczyną naruszenia prawa unijnego, naruszenie bowiem miało miejsce.

  1. Niezrozumiała jest wstrzemięźliwość państw członkowskich w podejściu do Węgier oraz w pełnym wykorzystaniu wobec Węgier procedur przewidzianych w Traktatach. Węgry pod rządami Orbana stały się państwem niepraworządnym i działają jako agent interesów Putina, szkodząc fundamentom Unii w dziedzinie bezpieczeństwa. Pozostałe państwa członkowskie nie zdobyły się natomiast na sfinalizowanie procedury art. 7 TUE (wszczętej wobec Węgier w 2017 r.), w ramach której możliwe jest zawieszenie praw Węgier jako państwa członkowskiego UE (na przykład w unijnym procesie decyzyjnym w niektórych sprawach). W stosunku do Polski Węgry Orbana podejmują jawnie wrogie działania, wystawiając na pośmiewisko prestiż państwa polskiego i Unii Europejskiej. W obliczu tego rząd polski i Komisja Europejska powinny bez wahania posłużyć się procedurami, przewidzianymi w Traktatach.

Warszawa 21 stycznia 2026 r.

Konferencja Ambasadorów RP

Konferencja Ambasadorów RP to stowarzyszenie byłych przedstawicieli RP, której celem jest analiza polityki zagranicznej, wskazywanie pojawiających się zagrożeń dla Polski i sporządzanie rekomendacji. Chcemy dotrzeć do szerokiej opinii publicznej. Łączy nas wspólna praca i doświadczenie w kształtowaniu pozycji Polski jako nowoczesnego państwa Europy, znaczącego członka Wspólnoty Transatlantyckiej. Jesteśmy przekonani, że polityka zagraniczna powinna reprezentować interesy Polski, a nie partii rządzącej.

 

 

 

Posted by redakcja

All Posts